ΑΡΧΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ

ΛΕΠΙΔΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΑΓΙΑΣΜΑΤΟΣ

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗ

ΛΑΪΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ

ΤΡΙΤΗ ΛΑΪΚΗ ΧΡΥΣΟΥΠΟΛΗΣ

ΠΕΜΠΤΗ ΛΑΪΚΗ ΝΕΑΣ ΚΑΡΥΑΣ

ΣΑΒΒΑΤΟ ΛΑΪΚΗ ΚΑΒΑΛΑΣ

Τετάρτη 27 Φεβρουαρίου 2013

ΦΑΣΟΛΑΚΙΑ ΠΡΑΣΙΝΑ

Γνωριμία με ένα φυτό

Θεωρούνται το κατεξοχήν λαδερό φαγητό της άνοιξης και του καλοκαιριού, και όχι άδικα. Τα φρέσκα φασολάκια που κατακλύζουν αυτή την περίοδο τους πάγκους των λαϊκών αγορών, πέρα από γευστικό λαχανικό, είναι και πηγή πολύτιμων βιταμινών και ιχνοστοιχείων για τον ανθρώπινο οργανισμό. Από τα σημαντικότερα είδη της οικογένειας των ψυχανθών, το γνωστό μας «κοινό φασόλι» (Phaseolus vulgaris) είναι το είδος με τη μεγαλύτερη ίσως εξάπλωση στον κόσμο. Με καταγωγή από τις υποτροπικές και τροπικές ζώνες της Αμερικής και της Ασίας, εισήχθη στην Ευρώπη τον 16ο αιώνα από τους Ισπανούς και τους Πορτογάλους εξερευνητές που επέστρεφαν από το ταξίδι τους στον Νέο Κόσμο. Σήμερα, από τα 150 διαφορετικά είδη του γένους Phaseolus καλλιεργούνται παγκοσμίως μόνο 7: το P. lunatus (Αμερική), το P. acutifolius (ΗΠΑ και Μεξικό), το P. multiflorus (τροπικές και υποτροπικές χώρες), το P. mungo (Ινδία, Κίνα και Ιαπωνία), το P. aconitifolius (Ινδία) και το P. angularis (Κίνα και Ιαπωνία).

Φρέσκα και ξερά

Τα φασόλια, ανάλογα με το στάδιο της συγκομιδής τους, διακρίνονται στα φρέσκα φασολάκια (εντάσσονται στην κατηγορία των λαχανικών), τα οποία καταναλώνονται μαζί με τους λοβούς τους, και στα ξερά (συγκαταλέγονται στα όσπρια), που συγκομίζονται σε πλήρη ωρίμαση και καταναλώνονται μόνο τα σπέρματα. Τελευταία, χάρη στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες με τις νέες, πρώιμες ποικιλίες και υβρίδια, τα βρίσκουμε στην αγορά σχεδόν όλο το χρόνο. Πιο συγκεκριμένα, στη χώρα μας η καλλιεργήσιμη έκταση (υπαίθρια και θερμοκηπιακή) ξεπερνάει τα 100.000 στρέμματα, με τους αριθμούς όμως να ακολουθούν πτωτική τάση τελευταία λόγω των αθρόων εισαγωγών. Πάντως, όσοι Ελληνες παραγωγοί επιμένουν στην καλλιέργειά τους επιλέγουν συνήθως τα κίτρινα καναρινιά, τα άσπρα βουτυράτα, τα Καρατζόβας, τα άσπρα τσαουλιά, τα πολίτικα, τα μελιτζανιά αντριώτικα, τα σοκολατιά τσαουλιά κ.ά. Και για την αποφυγή παρεξηγήσεων, στους πάγκους των λαϊκών -βιολογικών και συμβατικών- «τσαουλιά» ονομάζονται τα φασολάκια με τους κυλινδρικούς λοβούς και «μπαρμπούνια» με τους πεπλατυσμένους.

Ποικιλίες και υβρίδια

Στο εμπόριο κυκλοφορούν πια εκατοντάδες ποικιλίες και υβρίδια του «κοινού φασολιού», οι οποίες, ανάλογα με τη μορφολογία και την ανάπτυξη του φυτού, χωρίζονται σε τρεις ομάδες: την ομάδα με τις νάνες ποικιλίες (ύψος φυτού έως 40 εκ.), με τις ημιαναρριχώμενες (ύψος έως 1,20 μ.) και με τις αναρριχώμενες ποικιλίες (ύψος άνω των 2 μ.). Για πρώιμες παραγωγές χρησιμοποιούνται κυρίως οι νάνες ποικιλίες, ενώ για κανονικές και όψιμες ή για παραγωγή ξερών φασολιών χρησιμοποιούνται κυρίως οι ημιαναρριχώμενες και οι αναρριχώμενες. Ωστόσο, λόγω του ότι η καλλιέργεια του κοινού φασολιού είναι αρκετά ευαίσθητη σε αρρώστιες και εχθρούς και απαιτεί πολλούς ψεκασμούς, θεωρείται αρκετά επιβαρυμένη. Ως εκ τούτου, πρέπει να τα πλένουμε πολύ καλά πριν τα μαγειρέψουμε.

Αυτό που οφείλουμε πάντοτε να έχουμε στο νου μας είναι να είναι φρεσκοκομμένα και να έχουν συλλεχθεί στο σωστό στάδιο ανάπτυξης, για να είναι τρυφερά. Επίσης, να μην έχουν ίνες και σημάδια στην εξωτερική τους επιφάνεια καθώς και να διατηρούν τμήμα από το κοτσάνι τους. Τα φρέσκα φασολάκια διατηρούνται στο οικιακό ψυγείο το πολύ για 7 - 10 ημέρες και αφού τυλιχθούν πρώτα σε χαρτί και τοποθετηθούν σε πλαστική σακούλα. Για μεγαλύτερους χρόνους συντήρησης μπορούν να «ζεματιστούν» και να καταψυχθούν. Στην αγορά κυκλοφορούν αρκετές εμπορικές φίρμες κατεψυγμένων, όλων των τύπων και ποιοτήτων, συμβατικής αλλά και βιολογικής παραγωγής, τα οποία οι καταναλωτές δείχνουν να εμπιστεύονται. Στο γεγονός αυτό συνηγορεί και το εύρημα επιστημονικών μελετών ότι τα κατεψυγμένα προϊόντα, όπως τα φασολάκια, είναι εξίσου καλά ή ελαφρώς λιγότερο θρεπτικά από ό,τι τα φρέσκα.

Τι προσφέρουν στον οργανισμό μου;

Τα πράσινα φασολάκια αποτελούν εξαιρετική πηγή βιταμίνης Κ, βιταμίνης C , διαιτητικών ινών και μαγγανίου, πολύ καλή πηγή φυλλικού οξέος και σιδήρου και καλή πηγή βιταμινών του συμπλέγματος (Β 1 , Β 2 , Β 3 , Β 6 ), βιταμίνης Α και των ανόργανων συστατικών μαγνήσιο, ασβέστιο και φωσφόρος. Περιέχουν, επίσης, τα καροενοειδή β-καροτένιο, λουτεΐνη και ζεαξανθίνη.

Πώς βοηθούν τα πράσινα φασολάκια στη βελτίωση της υγείας μου;

Τα φασολάκια αποτελούν πλούσια πηγή βιταμίνης Κ, η οποία συμμετέχει στη διατήρηση της υγείας των οστών. Αυτό συμβαίνει, είτε ενεργοποιώντας την οστεοκαλσίνη, μια πρωτεΐνη των οστών που προάγει τη μεταλλοποίησή τους, είτε μέσω άλλων μηχανισμών (μελέτες δημοσιευμένες στα επιστημονικά περιοδικά Journal of Nutrition και Biochemical and Biophysical Research Communications το 1996). Για αυτό, ειδικά τα άτομα με αυξημένο κίνδυνο για οστεοπόρωση, όπως οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και οι ηλικιωμένοι, μπορεί να επωφεληθούν συμπεριλαμβάνοντας τα φασολάκια στη δίαιτά τους.

Τα φασολάκια αποτελούν καλή πηγή διάφορων συστατικών, τα οποία αν και δρουν μέσω διαφορετικών οδών παρουσιάζουν καρδιαγγειακή προστατευτική δράση. Η βιταμίνη C και τα καροτενοειδή με την αντιοξειδωτική τους δράση, το φυλλικό οξύ, ίσως και η ριβοφλαβίνη, μειώνοντας την ομοκυστεΐνη στο αίμα (η συσσώρευση της οποίας προκαλεί άμεσες βλάβες στα κύτταρα και σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών εμβασμάτων), οι διαιτητικές ίνες, μειώνοντας την ολική και την «κακή» χοληστερόλη και το κάλιο και το μαγνήσιο, μειώνοντας την υπέρταση, όλα συνεργάζονται, ώστε να προσφέρουν προστασία στην καρδιά και τα αγγεία.

Μέσω πολλών από τα παραπάνω συστατικά τα φασολάκια έχουν ευεργετική επίδραση κατά του καρκίνου του κόλον. Η βιταμίνη C και το β-καροτένιο παρουσιάζουν αντιοξειδωτική δράση, προστατεύουν δηλαδή το κόλον από τη βλαβερή επίδραση των ελεύθερων ριζών, ενώ το φυλλικό οξύ προστατεύει το DNA από βλάβες και άρα τα κύτταρα του κόλον από τυχόν επικίνδυνες μεταλλάξεις. Για αυτό ίσως έχει φανεί ότι άτομα που καταναλώνουν δίαιτες πλούσιες στα τρία αυτά συστατικά έχουν μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν καρκίνο του κόλον σε σχέση με τα άτομα που κάνουν το αντίθετο. Ενισχύοντας την προστατευτική αυτή δράση, οι διαιτητικές ίνες που βρίσκονται στα φασολάκια δεσμεύουν πιθανώς καρκινογόνες ουσίες και τις απομακρύνουν από τον οργανισμό με τα κόπρανα πριν προλάβουν να εκδηλώσουν τη βλαπτική τους δράση.

Η βιταμίνη C και το β-καροτένιο μπορούν, επίσης, να λειτουργήσουν ως ανιφλεγμονώδεις παράγοντες, προσφέροντας ίσως προστασία σε καταστάσεις που εμπεριέχουν φλεγμονή, όπως το άσθμα, η οστεοαρθρίτιδα ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα, αλλά και ως ενισχυτικά του ανοσοποιητικού συστήματος. Πέρα από πιθανή ανακούφιση στα συμπτώματα αυτών των νοσημάτων, τα φασολάκια μπορούν να μειώσουν και τη συχνότητα των ημικρανιών σε πάσχοντα άτομα. Αυτό εξηγείται πιθανώς από τον έμμεσο αντιοξειδωτικό ρόλο της βιταμίνης ριβοφλαβίνης, η οποία είναι απαραίτητη για την ανακύκλωση ενός σημαντικού αντιοξειδωτικού μορίου του οργανισμού, της γλουταθειόνης.

Τα πράσινα φασολάκια αποτελούν καλή πηγή σιδήρου, οπότε και μπορούν να συνεισφέρουν στην κάλυψη των ημερήσιων αναγκών στο σημαντικό για την υγεία αυτό ανόργανο συστατικό. Αν και τα τρόφιμα φυτικής προέλευσης αποτελούν θεωρητικά καλή επιλογή για την ενίσχυση του σιδήρου στη δίαιτα, εφόσον δεν περιέχουν πολλές θερμίδες και βλαπτικά λιπαρά οξέα σε σχέση με το κρέας, εντούτοις ο σίδηρος των φυτικών πηγών δεν απορροφάται από τον οργανισμό το ίδιο αποτελεσματικά με το σίδηρο των ζωικών πηγών.

Τα φασολάκια έχουν κι άλλα οφέλη μέσω άλλων συστατικών τους. Για παράδειγμα, η θειαμίνη (βιταμίνη Β 1 ) σχετίζεται με τη μνήμη και φαίνεται ότι έλλειψή της παρατηρείται κατά την έκπτωση της νοητικής λειτουργίας με το γήρας και στη νόσο Alzheimer . Αυτό οφείλεται στο ότι είναι απαραίτητη για την παραγωγή ενέργειας και την ομαλή λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων, εφόσον συμμετέχει στη σύνθεση του νευροδιαβιβαστή ακετυλοχολίνη. Ο χαλκός εμπλέκεται στη διαδικασία σύνθεσης κολλαγόνου και ελαστίνης, πρωτεΐνες του συνδετικού ιστού απαραίτητες για τη συνοχή και ελαστικότητα των αγγείων, των οστών και των αρθρώσεων. Επίσης, ο χαλκός, αλλά και το μαγγάνιο, αποτελούν συνένζυμα αντιοξειδωτικών ενζύμων του οργανισμού.

Τί πρέπει να προσέχω όταν καταναλώνω φασολάκια;

Τα φασολάκια ανήκουν σε ένα μικρό αριθμό τροφίμων που περιέχουν οξαλικά οξέα, ουσίες που βρίσκονται φυσιολογικά σε φυτικούς και ζωικούς οργανισμούς. Όταν τα οξαλικά οξέα συγκεντρωθούν σε μεγάλες ποσότητες στα υγρά του οργανισμού, κρυσταλλοποιούνται και προκαλούν διαταραχές στην υγεία. Για αυτό, άτομα με προβλήματα στους νεφρούς ή τη χοληδόχο κύστη ίσως θέλουν να αποφύγουν την κατανάλωσή τους, όπως και άτομα που θέλουν να αυξήσουν την πρόσληψη ασβεστίου, επειδή τα οξαλικά μειώνουν την απορρόφησή του.

Φασολάκια και ουρικό οξύ

Ο κλινικός διαιτολόγος, εκπρόσωπος του Πανελληνίου Συλλόγου Διαιτολόγων-Διατροφολόγων, κ. Κ. Ξένος απαντά ότι πράγματι τα φρέσκα φασολάκια, όπως και τα ξηρά φασόλια και οι φακές, είναι πλούσια σε αδενίνη και γι΄ αυτό συμβάλλουν στην αύξηση του ουρικού οξέος. Γι΄ αυτό θα πρέπει να μην καταναλώνονται συχνά από τα άτομα που έχουν υψηλά επίπεδα ουρικού οξέος.

Πώς διατηρούνται τα πράσινα φασολάκια;

Τα φασολάκια θα πρέπει να φυλάσσονται σε δροσερό μέρος και να προστατεύονται από τις απώλειες υγρασίας. Πλένοντας τα φασολάκια πριν τα φυλάξετε, ενισχύει την υγρασία τους και βοηθά να παραμείνουν φρέσκα. Θερμοκρασίες κάτω των 4 ° C μπορεί να τα καταστρέψουν.